Mancala to rodzina gier, a najpopularniejszą jej odmianą jest Kalaha. W rozgrywce dla dwóch osób przesuwasz kamyki przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, próbując zgromadzić ich jak najwięcej w swojej bazie. O wyniku decydują głównie dodatkowe ruchy i umiejętne bicie kamieni przeciwnika.
Przygotowanie do gry
Planszę połóż między graczami. Każdy z nich ma przed sobą rząd sześciu małych dołków oraz większą bazę po prawej stronie. Baza służy do przechowywania zdobytych kamyków i nie jest jednym z pól używanych do wybierania ruchu.
Przed rozpoczęciem partii przygotuj elementy w następujący sposób:
- Plansza ma 12 małych dołków i 2 większe bazy, po jednej dla każdego gracza.
- Każdy gracz kontroluje sześć dołków znajdujących się bezpośrednio przed nim.
- W każdym małym dołku umieść 4 kamyki, czyli łącznie 48 kamyków.
- Bazy pozostają puste na początku rozgrywki.
Ustalcie, kto wykonuje pierwszy ruch. Potem gracze wykonują tury naprzemiennie, chyba że zasada dodatkowego ruchu pozwoli komuś zagrać ponownie.
Jak wykonać ruch?
Ruch w Kalaha polega na zabraniu wszystkich kamyków z jednego własnego dołka i rozdaniu ich po planszy. Kolejne kamyki umieszcza się pojedynczo w następnych dołkach, przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
- Wybierz jeden z sześciu dołków po swojej stronie planszy. Musi znajdować się w nim przynajmniej jeden kamyk.
- Wyjmij z niego całą zawartość i trzymaj kamyki w dłoni.
- Rozkładaj je po jednym w kolejnych dołkach, poruszając się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
- Po drodze umieść kamyk w swojej bazie, jeśli kolejność siania prowadzi właśnie przez to miejsce.
- Pomiń bazę przeciwnika i kontynuuj rozdawanie w następnym dołku.
- Sprawdź, gdzie trafił ostatni kamyk, ponieważ od tego zależy dodatkowy ruch albo bicie.
Uwaga: podczas siania nie wkłada się kamyków do bazy przeciwnika. Gdy dojdziesz do tej bazy, pomijasz ją i rozkładasz kamyk w kolejnym dołku.
Punktowanie i bicie kamieni
W Kalaha nie zdobywasz punktów za samo przejście przez małe dołki. Kamyki trafiają do twojej bazy w wyniku bicia, a także pozostają tam, gdy zakończysz grę. Szczególne znaczenie ma miejsce, w którym ląduje ostatni kamyk.
| Sytuacja | Efekt | Co dzieje się dalej? |
|---|---|---|
| Ostatni kamyk trafia do twojej bazy | Otrzymujesz dodatkową turę | Możesz od razu wybrać kolejny własny dołek |
| Ostatni kamyk trafia do pustego własnego dołka | Możesz zbić kamyki z dołka naprzeciwko | Zabrane kamyki i kamyk z własnego dołka trafiają do twojej bazy |
| Ostatni kamyk trafia do zwykłego dołka | Nie otrzymujesz dodatkowej tury ani bicia | Ruch przechodzi na przeciwnika |
Dodatkowy ruch
Jeśli ostatni kamyk z rozdawanej puli wyląduje w twojej bazie, kończysz turę, ale od razu wykonujesz następny ruch. Możesz wybrać dowolny własny dołek zawierający kamyki. Dodatkowe ruchy można uzyskiwać kilka razy z rzędu, jeśli kolejne sianie również zakończy się w bazie.
Bicie kamieni przeciwnika
Do bicia dochodzi wtedy, gdy ostatni rozdawany kamyk trafi do pustego dołka po twojej stronie. Zabierasz ten kamyk oraz wszystkie kamyki z dołka przeciwnika znajdującego się dokładnie naprzeciwko. Całość przekładasz do swojej bazy.
Jeżeli naprzeciwko nie ma żadnych kamyków, do bazy trafia tylko kamyk, który zakończył sianie. Zasada bicia dotyczy wyłącznie pustego własnego dołka, w którym ląduje ostatni kamyk ruchu.
Kiedy kończy się gra?
Partia kończy się, gdy jeden z graczy opróżni wszystkie sześć swoich małych dołków. Nie wykonuje on już kolejnego ruchu. Drugi gracz przekłada wtedy wszystkie kamyki pozostałe po swojej stronie do własnej bazy.
Wygrywa osoba, która zgromadziła więcej kamyków w swojej bazie. Przy równej liczbie kamyków wynik jest remisowy.
Strategia dla początkujących
Najłatwiej zacząć od liczenia kamyków przed każdym ruchem. Nie chodzi tylko o to, z którego dołka możesz siać, ale także o przewidzenie miejsca, w którym wyląduje ostatni kamyk. To ono może zapewnić dodatkową turę albo otworzyć możliwość bicia.
Podczas pierwszych partii zwracaj uwagę na kilka decyzji:
- Szukaj dodatkowej tury – wybieraj dołki, z których ostatni kamyk może trafić do twojej bazy.
- Planuj bicie – obserwuj puste własne dołki i kamyki przeciwnika leżące naprzeciwko.
- Nie opróżniaj swojej strony bez planu – jeśli zakończysz grę, przeciwnik zabierze wszystkie kamyki pozostające po swojej stronie.
- Kontroluj duże skupiska kamyków – mogą dać długi ruch, ale czasem pozwalają przeciwnikowi przygotować korzystne bicie.
Najważniejsza zasada brzmi: zanim wybierzesz dołek, policz, gdzie zakończy się sianie. Po kilku ruchach łatwiej ocenisz, czy lepiej zdobyć dodatkową turę, przygotować bicie, czy zachować kamyki po swojej stronie na później.
