Mancala to rodzina gier, a najpopularniejszą jej wersją w Polsce jest Kalaha. Gra toczy się na planszy z 12 małymi dołkami i 2 bazami. Gracze sieją kamyki po planszy, próbują zdobywać je do własnej bazy i kończą rozgrywkę z większą liczbą punktów niż przeciwnik.
Jak przygotować planszę?
Planszę ustaw między graczami tak, aby każdy miał przed sobą jeden rząd sześciu dołków. Większy dołek po prawej stronie gracza jest jego bazą. To właśnie do niej trafiają zdobyte kamyki i punkty.
Przed rozpoczęciem rozgrywki przygotuj ustawienie zgodne z poniższymi zasadami:
- Plansza – dwa rzędy po sześć małych dołków oraz dwie większe bazy.
- Kamienie – po 4 kamyki w każdym małym dołku, czyli łącznie 48.
- Bazy – na początku pozostają puste i służą do przechowywania zdobytych kamyków.
- Cel gry – zgromadzenie w swojej bazie większej liczby kamyków niż przeciwnik.
W opisanej wersji każdy gracz wykonuje ruch wyłącznie z dołka znajdującego się po jego stronie planszy.
Jak wykonać ruch w Kalaha?
Ruch w Kalaha nazywa się sianiem. Polega na rozłożeniu kamyków z wybranego dołka po jednym w kolejnych miejscach planszy. Gracze poruszają się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
- Wybierz jeden niepusty dołek po swojej stronie planszy.
- Wyjmij z niego wszystkie kamyki. Nie zostawiaj żadnego w wybranym dołku.
- Rozłóż kamyki po jednym w kolejnych dołkach, poruszając się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
- Jeśli podczas siania przechodzisz przez własną bazę, włóż do niej kamyk tak samo jak do pozostałych pól.
- Pomiń bazę przeciwnika. Nie wolno odkładać do niej kamyków.
- Sprawdź miejsce, w którym wylądował ostatni kamyk, ponieważ od tego zależą dodatkowe zasady ruchu.
Jeżeli wybrany dołek zawiera tak dużo kamyków, że sianie zatacza pełne okrążenie, ponownie przechodzisz przez planszę, ale pomijasz dołek, z którego kamyki zostały zabrane. Nie można odkładać kamyka z powrotem do tego samego dołka w ramach jednego ruchu.
Ostatni kamyk w twojej bazie oznacza dodatkowy ruch. Możesz wtedy ponownie wybrać dowolny niepusty dołek po swojej stronie. Dzięki temu jedno dobrze zaplanowane sianie może rozpocząć całą serię ruchów.
Kiedy dochodzi do zbicia kamyków?
Zbicie następuje wtedy, gdy ostatni kamyk z twojego ruchu trafi do pustego dołka po twojej stronie. Zabierasz wówczas ten kamyk oraz wszystkie kamyki z naprzeciwległego dołka przeciwnika. Zdobyte kamyki przekładasz do swojej bazy.
Przykładowo, jeśli ostatni kamyk kończy sianie w pustym dołku należącym do ciebie, a naprzeciwko znajdują się kamyki przeciwnika, przejmujesz zawartość tego przeciwległego pola. Sama baza nie bierze udziału w zbijaniu.
Ta zasada różni się od dodatkowego ruchu. Lądowanie w bazie pozwala grać ponownie, natomiast lądowanie w pustym własnym dołku może przynieść zdobyte kamyki.
Warto sprawdzać zasady dołączone do konkretnego zestawu, ponieważ nazwa mancala obejmuje wiele odmian. Na przykład Oware ma podobny układ dwóch rzędów po sześć dołków, ale stosuje inne reguły siania i zbijania. W opisywanej tutaj Kalahą bazą jest duży dołek po stronie gracza, a kamyki można do niej odkładać podczas ruchu.
Jak zwiększyć swoje szanse na wygraną?
W Kalaha liczy się nie tylko liczba kamyków w dołkach, lecz także kolejność wykonywania ruchów. Przy planowaniu zwracaj uwagę na kilka elementów:
- Planuj zakończenie w bazie – dodatkowy ruch pozwala utrzymać inicjatywę i wykonać kolejne sianie.
- Nie opróżniaj własnej strony zbyt wcześnie – gdy jeden gracz nie ma już kamyków w swoich dołkach, rozgrywka się kończy, a przeciwnik przejmuje pozostałe kamyki ze swojej strony.
- Szukaj pustych dołków – ruch kończący się w takim polu może umożliwić zbicie kamyków z naprzeciwległego dołka.
- Obserwuj stronę przeciwnika – zanim wykonasz ruch, sprawdź, czy nie otwierasz mu łatwego zbicia albo dodatkowego ruchu.
Dobry ruch często wymaga wyboru między natychmiastowym zbiciem a zachowaniem kamyków na później. Nie zawsze największa liczba przejętych kamyków daje najlepszy efekt, jeśli przy okazji pozwalasz przeciwnikowi zakończyć grę na korzystnych warunkach.
Kiedy kończy się gra?
Gra kończy się, gdy jeden z graczy opróżni wszystkie sześć swoich dołków. Przeciwnik przekłada wtedy kamyki pozostałe po swojej stronie do własnej bazy. Następnie gracze porównują zawartość baz.
Wygrywa osoba, która zgromadziła więcej kamyków. Jeśli obie bazy zawierają taką samą liczbę, rozgrywka kończy się remisem. W praktyce najważniejsze jest więc nie tylko zdobywanie kamyków, ale też takie planowanie siania, aby przeciwnik nie zakończył partii w dogodnym dla siebie momencie.
